Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD) là một rối loạn phát triển thần kinh, biểu hiện đa dạng về mức độ và kiểu hình. Trẻ có thể gặp khó khăn trong giao tiếp và tương tác xã hội, đồng thời có những hành vi, sở thích hoặc hoạt động mang tính lặp lại, hạn chế. Mức độ biểu hiện rất khác nhau giữa từng trẻ.

     Hiện nay, chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ chủ yếu dựa vào đánh giá lâm sàng và quá trình phát triển của trẻ. Không có xét nghiệm máu, chụp MRI não hay một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể tự mình xác định trẻ bị tự kỷ. Một số công cụ như M-CHAT-R/F, CARS-2, ADOS-2… có thể hỗ trợ quá trình đánh giá, nhưng không thể thay thế việc thăm khám và đánh giá toàn diện của chuyên gia.

     Một vấn đề đáng lưu ý là nhiều gia đình có thể bị thu hút bởi những lời quảng cáo như “chữa khỏi hoàn toàn tự kỷ”, “cam kết hết tự kỷ sau một liệu trình”, “phương pháp độc quyền” hay “chỉ cần dùng thuốc, thực phẩm bổ sung là khỏi”. Cho đến nay, chưa có thuốc hay một phương pháp đơn lẻ nào có thể chữa khỏi hoàn toàn rối loạn phổ tự kỷ.

Điều đó không có nghĩa là trẻ tự kỷ không thể tiến bộ. Ngược lại, việc phát hiện và đánh giá phù hợp giúp trẻ có cơ hội tiếp cận các hình thức hỗ trợ cần thiết.

     Mục tiêu của can thiệp không phải là xóa bỏ hoàn toàn những đặc điểm của tự kỷ, mà là giúp trẻ phát triển khả năng giao tiếp, học tập, kỹ năng thích nghi, tính tự lập và hòa nhập tốt hơn với gia đình và xã hội. Mỗi trẻ có nhu cầu khác nhau, vì vậy kế hoạch hỗ trợ cũng cần được cá thể hóa.

     Khi nhận thấy con có những dấu hiệu bất thường về phát triển, giao tiếp, ngôn ngữ hoặc hành vi, cha mẹ không nên tự chẩn đoán, cũng không nên chỉ chờ đợi với hy vọng “lớn lên con sẽ tự khỏi”. Can thiệp phù hợp không đồng nghĩa với việc phải làm thật nhiều dịch vụ hay tốn thật nhiều tiền. Điều quan trọng trước hết là trẻ được đánh giá đúng, xác định đúng nhu cầu và lựa chọn hướng hỗ trợ có cơ sở khoa học.

     Tại Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Hải Phòng, trẻ có thể được thăm khám và đánh giá sự phát triển, nhận diện các dấu hiệu của rối loạn phổ tự kỷ, đồng thời phát hiện những vấn đề có thể đi kèm như chậm phát triển ngôn ngữ, tăng động – giảm chú ý, rối loạn giấc ngủ, lo âu hoặc hành vi khó kiểm soát. Trên cơ sở đánh giá, gia đình được tư vấn về hướng hỗ trợ và can thiệp phù hợp với từng trẻ, cũng như theo dõi quá trình tiến bộ theo thời gian.

     Mỗi trẻ là một cá thể riêng biệt. Điều quan trọng không phải là tìm một phương pháp đắt tiền hay một lời hứa “chữa khỏi”, mà điều quan trọng nhất là hiểu đúng về trẻ, đánh giá đúng vấn đề và đồng hành đúng cách.