"Công nghệ là thành tựu của cuộc sống hiện đại. Hãy làm chủ công nghệ, đừng để công nghệ làm chủ cuộc sống và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của bạn và gia đình."

Chúng ta đang sống trong thời đại số - nơi chiếc điện thoại thông minh gần như trở thành vật bất ly thân. Chỉ với vài thao tác, chúng ta có thể học tập, làm việc, mua sắm, giải trí và kết nối với cả thế giới.
Công nghệ số mang lại vô vàn lợi ích, nhưng nếu sử dụng thiếu kiểm soát, nó cũng có thể trở thành "con dao hai lưỡi", âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của mỗi người, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.

Khi màn hình trở thành "thế giới thật"
Không giống như các thế hệ trước, trẻ em và thanh thiếu niên ngày nay lớn lên cùng điện thoại thông minh, máy tính bảng và mạng xã hội. Các em được gọi là "thế hệ số", có khả năng tiếp cận công nghệ rất sớm.
Tuy nhiên, tại các cơ sở chuyên khoa tâm thần, số lượng người đến khám vì nghiện Internet, nghiện game, sử dụng mạng xã hội quá mức đang có xu hướng gia tăng. Nhiều trường hợp xuất hiện các biểu hiện như:
- Mất ngủ, thức khuya kéo dài.
- Lo âu, căng thẳng, dễ cáu gắt.
- Giảm khả năng tập trung, sa sút kết quả học tập hoặc hiệu quả công việc.
- Thu mình, hạn chế giao tiếp trực tiếp.
- Luôn cầm điện thoại trên tay, cảm thấy bồn chồn nếu không có Internet hoặc không kiểm tra mạng xã hội.
- Không ít người dành từ 6–10 giờ mỗi ngày để lướt mạng xã hội, xem video ngắn hoặc chơi game mà không nhận ra quá nhiều thời gian đã trôi qua.

Vì sao chúng ta khó rời mắt khỏi điện thoại?
- Các nền tảng mạng xã hội và trò chơi trực tuyến đều được thiết kế để thu hút người dùng tối đa. Thông báo liên tục, lượt thích (like), bình luận, video được đề xuất không ngừng, phần thưởng trong trò chơi hay bảng xếp hạng... đều kích thích hệ thống tưởng thưởng của não bộ, tạo cảm giác hứng thú và thôi thúc chúng ta quay lại nhiều lần.
- Lâu dần, nhiều người hình thành thói quen kiểm tra điện thoại liên tục, sợ bỏ lỡ thông tin (FOMO), khó tập trung vào công việc hoặc cuộc trò chuyện ngoài đời thực. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất lao động mà còn làm giảm chất lượng các mối quan hệ trong gia đình và xã hội.

Trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương
- Ở trẻ em và thanh thiếu niên, não bộ vẫn đang trong quá trình phát triển. Việc tiếp xúc với thiết bị điện tử quá nhiều có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, ghi nhớ, điều hòa cảm xúc và phát triển các kỹ năng xã hội.
- Ngoài ra, trẻ còn có nguy cơ tiếp cận các nội dung độc hại, bạo lực, tin giả, lừa đảo trên mạng hoặc trở thành nạn nhân của bạo lực mạng - những yếu tố có thể để lại những tổn thương tâm lý lâu dài.

Sử dụng công nghệ thông minh để bảo vệ sức khỏe tâm thần
Công nghệ không phải là nguyên nhân gây bệnh, vấn đề nằm ở cách chúng ta sử dụng.
Để bảo vệ sức khỏe tâm thần trong thời đại số, mỗi người nên:
- Giới hạn thời gian sử dụng điện thoại và mạng xã hội mỗi ngày.
- Không sử dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ ít nhất 30–60 phút để cải thiện chất lượng giấc ngủ.
- Dành thời gian cho vận động thể chất, đọc sách, các hoạt động ngoài trời và giao tiếp trực tiếp với gia đình, bạn bè.
- Thiết lập những "khoảng thời gian không màn hình" trong ngày như khi ăn cơm hoặc trước giờ ngủ.
- Cha mẹ cần đồng hành, hướng dẫn con sử dụng Internet an toàn, phù hợp với lứa tuổi; quan tâm, trò chuyện và làm gương trong việc sử dụng thiết bị điện tử thay vì chỉ cấm đoán.

Khi nào cần tìm đến sự hỗ trợ của bác sĩ?
Nếu bản thân hoặc người thân có các dấu hiệu như mất kiểm soát thời gian sử dụng Internet, lệ thuộc vào điện thoại, mất ngủ kéo dài, bỏ bê học tập hoặc công việc, thu mình, lo âu, trầm cảm hoặc các biểu hiện ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống hằng ngày, hãy chủ động đến cơ sở chuyên khoa sức khỏe tâm thần để được tư vấn, đánh giá và hỗ trợ kịp thời.

Công nghệ giúp cuộc sống thuận tiện hơn, nhưng những cuộc trò chuyện trực tiếp, những bữa cơm gia đình, những giờ vận động ngoài trời và sự quan tâm giữa người với người mới là "liều thuốc" bền vững cho sức khỏe tâm thần.

Hãy sử dụng công nghệ một cách thông minh để công nghệ phục vụ cuộc sống, thay vì để cuộc sống bị chi phối bởi công nghệ.

Mỗi ngày, bạn dành bao nhiêu giờ cho điện thoại? Hãy thử đặt máy xuống 30 phút hôm nay và dành thời gian cho những người mình yêu thương bạn nhé!